औद्योगिक गॅस पुरवठ्यात घट; लघुउद्योगांसमोर गंभीर संकट

आखाती युद्धाचा औद्योगिक गॅस पुरवठ्यावर परिणाम; लघुउद्योगांसमोर मोठे संकट

पिंपरी-चिंचवड आणि चाकण परिसरातील अनेक लघुउद्योग सध्या गंभीर आर्थिक संकटात सापडले आहेत. आखाती युद्धामुळे औद्योगिक गॅसच्या पुरवठ्यात मोठी घट झाली असून, अनेक कंपन्यांचे उत्पादन ठप्प झाले आहे. यामुळे उद्योजक हवालदिल झाले असून, परिस्थिती अशीच कायम राहिल्यास कंपन्या बंद पडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

राजकीय आणि आर्थिक पडसाद

सध्या सुरू असलेल्या आखाती युद्धामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तणाव निर्माण झाला आहे. या तणावाचा थेट परिणाम इंधन पुरवठ्यावर झाला असून, एलपीजीसारख्या अत्यावश्यक औद्योगिक गॅसच्या आयातीवरही याचा प्रभाव दिसून येत आहे. पिंपरी-चिंचवड आणि चाकण यांसारख्या औद्योगिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण असलेल्या भागांमध्ये गॅस पुरवठ्यात घट झाल्याने अनेक लघु आणि मध्यम उद्योगांचे (MSMEs) कामकाज विस्कळीत झाले आहे. औद्योगिक उत्पादनासाठी आवश्यक असलेले एलपीजी, नायट्रोजन, ऑक्सिजन, आर्गॉन, कार्बन डायऑक्साइड, अॅसिटिलीन, हायड्रोजन, प्रोपेन आणि हेलियम यांसारख्या विविध गॅसेसचा पुरवठा मर्यादित झाला आहे. कंपन्या त्यांच्या गरजेनुसार दररोज ५ किलो ते ४५० किलो किंवा त्याहून अधिक प्रमाणात गॅस वापरतात. या पुरवठ्यात आलेली अनिश्चितता उद्योजकांना मोठ्या चिंतेत टाकत आहे.

पिंपरी-चिंचवड आणि चाकण एमआयडीसी परिसरातील अनेक लहान-मोठ्या वितरकांकडून या गॅसेसचा पुरवठा होतो. एलपीजी वगळता इतर गॅसेसचा पुरवठा तुलनेने सुरळीत असला तरी, एलपीजीच्या तुटवड्याने मोठे आव्हान उभे केले आहे. चाकण येथील हिंदुस्थान पेट्रोलियम, शिक्रापूर येथील भारत पेट्रोलियम आणि इंडेन कंपनीकडून शहरातील वितरकांमार्फत एलपीजीचा पुरवठा केला जातो. मात्र, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अस्थिरतेमुळे इंधन आयातीवर परिणाम झाला आहे, ज्यामुळे एलपीजीचा पुरवठा कमी झाला आहे आणि दरांमध्येही लक्षणीय वाढ झाली आहे. याचा फटका विशेषतः ऑटोमोबाइल आणि इंजिनिअरिंग क्षेत्राला बसत आहे, जे या परिसरातील अर्थव्यवस्थेचा कणा आहेत.

ऑटोमोबाइल आणि इंजिनिअरिंग क्षेत्राला मोठा फटका

एलपीजीच्या पुरवठ्यात झालेल्या कपातीचा सर्वाधिक फटका पिंपरी-चिंचवड, चाकण आणि मावळ परिसरातील ऑटोमोबाइल व इंजिनिअरिंग उद्योगांना बसत आहे. टाटा मोटर्स, बजाज, महिंद्रा यांसारख्या मोठ्या वाहन उत्पादक कंपन्यांना सुटे भाग पुरवणाऱ्या अनेक लघु उद्योगांना ऑर्डर पूर्ण करण्यात अडचणी येत आहेत. गॅसअभावी उत्पादन प्रक्रिया मंदावली आहे किंवा पूर्णपणे थांबली आहे. यामुळे कंपन्यांना वेळेवर डिलिव्हरी देणे शक्य होत नाहीये, ज्यामुळे ग्राहक संबंधांवरही नकारात्मक परिणाम होत आहे. उद्योजकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या परिस्थितीमुळे उत्पादनात घट झाली असून, कंपन्यांना आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागत आहे.

या संकटावर भाष्य करताना, चाकण येथील पुणे हायटेक गॅस एजन्सीचे जयप्रकाश राणे म्हणाले, "सध्या एलपीजीचा पुरवठा कमी झाला असला तरी, आमच्याकडे आर्गोन, ऑक्सिजन आणि नायट्रोजन यांसारख्या इतर औद्योगिक गॅसेसचा पुरवठा सध्या तरी सुरळीत सुरू आहे. मात्र, एलपीजीची अनुपलब्धता अनेक उद्योगांसाठी गंभीर समस्या निर्माण करत आहे." दुसरीकडे, भोसरी एमआयडीसी परिसरातील एका एलपीजी गॅस वितरकाने नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितले की, "पुरवठादारांकडून आम्हाला गॅस रिफिलिंग बंद केल्याचे संदेश येत आहेत. सध्या केवळ घरगुती वापरासाठी एलपीजीचा पुरवठा सुरू आहे. व्यावसायिक आणि औद्योगिक वापरासाठी लागणाऱ्या गॅसचा पुरवठा कधी पूर्ववत होईल, याबद्दल कोणतीही निश्चित माहिती उपलब्ध नाही."

लघुउद्योजक आर्थिक संकटात

लघुउद्योजक आनंद जाधव, जे भोसरी येथे एका उत्पादन युनिटचे संचालक आहेत, त्यांनी त्यांची व्यथा मांडली. "माझ्या कंपनीत पावडर कोटिंगसाठी दररोज सरासरी सहा एलपीजी सिलेंडर लागतात. गेल्या चार ते पाच दिवसांपासून गॅस सिलेंडरचा प्रचंड तुटवडा जाणवत आहे. कधी गॅस मिळेल याची कोणतीही निश्चिती नाही. यामुळे आमचे उत्पादन पूर्णपणे थांबले आहे," असे जाधव यांनी सांगितले. हे उदाहरण केवळ एका उद्योजकाचे नसून, अशा अनेक लघुउद्योजकांना सध्या या समस्येचा सामना करावा लागत आहे. औद्योगिक वापरासाठी एलपीजीचा पुरवठा बंद झाल्याने औद्योगिक क्षेत्रातील उत्पादनावर थेट परिणाम झाला आहे.

या परिस्थितीमुळे कंपन्यांना त्यांच्या पूर्वनियोजित ऑर्डर्स पूर्ण करणे अवघड झाले आहे. याचा परिणाम म्हणून, लघु उद्योजक गंभीर आर्थिक संकटात सापडले आहेत. काही उद्योगांनी तर उत्पादन खर्च वाढल्याने आणि कच्च्या मालाच्या उपलब्धतेवरही परिणाम झाल्याने कामकाज थांबवण्याचा विचार करत आहेत. या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी तातडीने उपाययोजना करण्याची गरज उद्योजक व्यक्त करत आहेत. गॅस कंपन्या आणि सरकारी यंत्रणांनी या समस्येकडे लक्ष देऊन त्वरित तोडगा काढावा, अशी मागणी जोर धरत आहे.

इतर गॅस पुरवठादारांची भूमिका

एकंदरीत, आखाती युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर एलपीजी पुरवठ्यात आलेली अनिश्चितता ही केवळ एका क्षेत्रापुरती मर्यादित नसून, त्याचा परिणाम संपूर्ण औद्योगिक परिसरावर झाला आहे. उद्योजकांना आशा आहे की, लवकरच परिस्थिती सुधारेल आणि गॅसचा पुरवठा सुरळीत होईल, जेणेकरून उत्पादन पुन्हा वेगाने सुरू होऊ शकेल. या दरम्यान, काही उद्योगांनी पर्यायी व्यवस्थांचा शोध घेण्यास सुरुवात केली आहे, परंतु ती एक वेळखाऊ आणि खर्चिक प्रक्रिया आहे.

एका गॅस पुरवठादाराने सांगितले की, "आम्ही उद्योगांना ऑक्सिजन, आर्गोन, CO2 या गॅसेसचा पुरवठा करतो. एलपीजी पुरवठा बंद असल्याने, काही उद्योगांमधील काम पूर्णपणे ठप्प झाले आहे. परिणामी, एलपीजीसोबत वापरल्या जाणाऱ्या ऑक्सिजन, आर्गोन, CO2 या गॅसेसची मागणीदेखील अचानक कमी झाली आहे. हा एक दुहेरी मार आहे. जे उद्योग एलपीजीवर अवलंबून आहेत, त्यांना आता उत्पादन थांबवावे लागले आहे." ही परिस्थिती औद्योगिक क्षेत्रासाठी चिंताजनक आहे.

आरोग्य आणि तंत्रज्ञानावर संभाव्य परिणाम

औद्योगिक गॅसेस केवळ उत्पादनासाठीच नव्हे, तर वैद्यकीय क्षेत्रातही महत्त्वाचे आहेत. ऑक्सिजनचा तुटवडा जाणवल्यास आरोग्य सेवांवरही ताण येऊ शकतो. जरी सध्या ऑक्सिजन पुरवठा सुरळीत असल्याचे सांगण्यात येत असले तरी, भविष्यात परिस्थिती बिघडल्यास गंभीर परिणाम संभवतात. तंत्रज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, अनेक अत्याधुनिक उत्पादन प्रक्रिया या विशिष्ट गॅसेसवर अवलंबून असतात. पुरवठ्यातील व्यत्ययामुळे नवीन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे किंवा विद्यमान तंत्रज्ञानाचा पूर्ण क्षमतेने वापर करणे शक्य होणार नाही.

या संकटाचा सामना करण्यासाठी सरकारने आणि संबंधित कंपन्यांनी तातडीने पावले उचलण्याची गरज आहे. एलपीजीच्या पुरवठ्यात सुधारणा करणे, पर्यायी इंधन स्रोतांचा शोध घेणे आणि लघुउद्योगांना आर्थिक मदत करणे यासारख्या उपाययोजना त्वरित राबवल्यास या संकटावर मात करता येईल. उद्योजकांना आशा आहे की, येत्या काही दिवसांत परिस्थिती पूर्वपदावर येईल आणि त्यांचे व्यवसाय पुन्हा एकदा रुळावर येतील.